3 ᲒᲐᲕᲚᲔᲜᲘᲐᲜᲘ ᲤᲡᲘᲥᲝᲗᲔᲠᲐᲞᲘᲣᲚᲘ ᲛᲘᲛᲐᲠᲗᲣᲚᲔᲑᲐ:
CBT, ᲡᲥᲔᲛᲐ ᲗᲔᲠᲐᲞᲘᲐ ᲓᲐ ᲢᲠᲐᲜᲖᲐᲥᲪᲘᲣᲚᲘ ᲐᲜᲐᲚᲘᲖᲘ
ᲗᲐᲜᲐᲛᲔᲓᲠᲝᲕᲔ ᲢᲠᲐᲕᲛᲐᲗᲔᲠᲐᲞᲘᲘᲡ ᲘᲜᲢᲔᲒᲠᲘᲠᲔᲑᲣᲚᲘ ᲮᲔᲓᲕᲐ ᲡᲮᲔᲣᲚᲖᲔ, ᲔᲛᲝᲪᲘᲔᲑᲡᲐ ᲓᲐ ᲐᲕᲗᲔᲜᲢᲣᲠᲝᲑᲐᲖᲔ ᲓᲐᲤᲣᲫᲜᲔᲑᲣᲚᲘ ᲛᲝᲓᲔᲚᲔᲑᲘᲗ
ადამიანის ტრავმული გამოცდილებები მრავალფეროვანია — ზოგჯერ ისინი ერთი კონკრეტული შოკური მოვლენის შედეგია, ზოგჯერ კი ყალიბდება წლების განმავლობაში, როცა ემოციური საჭიროებები დაუკმაყოფილებელი რჩება. მიუხედავად განსხვავებული წარმოშობისა, ერთ რამეში მთელი თანამედროვე ნეირომეცნიერება თანხმდება:
ტრავმა პირველ რიგში ნერვული სისტემის ფენომენია, და მისი განკურნება იწყება მაშინ, როდესაც სხეული იღებს უფლებას დასრულოს ის, რაც ერთ დროს ვერ დასრულდა.
ქვემოთ წარმოდგენილია სამი მნიშვნელოვანი, საერთაშორისო დონეზე აღიარებული თერაპიული მიდგომა — Somatic Experiencing® (პიტერ ლევინი), NARM (ლოურენს ჰელერი) და Primal Therapy (არტურ იანოვი).
ეს არის სამი განსხვავებული გზა, მაგრამ ყველა მათგანი ერთ საერთო მიზანს ემსახურება:
ადამიანის შინაგანი რეგულაციის, ემოციური თავისუფლებისა და ავთენტურობის აღდგენას.
Somatic Experiencing® (SE) – ᲞᲘᲢᲔᲠ ᲚᲔᲕᲘᲜᲘᲡ ᲜᲔᲠᲕᲣᲚ ᲡᲘᲡᲢᲔᲛᲐᲖᲔ ᲓᲐᲤᲣᲫᲜᲔᲑᲣᲚᲘ ᲛᲝᲓᲔᲚᲘ
ტრავმა არის დაუმთავრებელი ინსტინქტური რეაქცია.
ტრავმა არის დაუმთავრებელი ინსტინქტური რეაქცია.
Somatic Experiencing® არის ერთ-ერთი ყველაზე ფართოდ გამოყენებული სომატური თერაპია მსოფლიოში. მისი ავტორი, პიტერ ლევინი, ათწლეულების განმავლობაში სწავლობდა, თუ როგორ რეაგირებენ ადამიანები და ცხოველები საფრთხეზე, და მივიდა ერთ მნიშვნელოვან დასკვნამდე:
ტრავმა იმ მომენტში ჩნდება, როცა სხეულს არ აქვს საშუალება სრულად დაასრულოს იმპულსი — გაქცევის, ბრძოლის ან გაყინვის.
ცხოველები საფრთხის შემდეგ კანკალებით, ძლიერ სუნთქვით ან სხეულის ტალღით „ანთავისუფლებენ“ დაგროვილ ენერგიას.
ადამიანებში კი სოციალური ნორმები, სირცხვილი ან შიში თრგუნავს იგივე ბუნებრივ პროცესს.
Somatic Experiencing® სწორედ ამ ჩახშობილი მოძრაობის რბილ გათავისუფლებას ემსახურება.
SE-ᲘᲡ ᲫᲘᲠᲘᲗᲐᲓᲘ ᲔᲚᲔᲛᲔᲜᲢᲔᲑᲘ:
ორიენტაცია: გარემოს შეგრძნება უსაფრთხოებისა და კონტროლის დასაბრუნებლად
Felt Sense: სხეულში მიმდინარე ფიზიკური შეგრძნებების ცნობიერად დაკვირვება
ტიტრირება: ჩარჩენილი ენერგიის დოზირებულად გამოშვება, მცირე ნაბიჯებით
პენდულაცია: სისტემის გადაადგილება შეკუმშვიდან გაფართოების მდგომარეობისკენ
რეგულაცია: ნერვული სისტემის ბუნებრივი მოქნილობის აღდგენა
SE განსაკუთრებით ეფექტურია:
შოკურ ტრავმაზე
ავტოავარიის, ოპერაციის, ძალადობის შემდეგ
პანიკაზე
PTSD-ზე
დისოციაციაზე
ქრონიკულ დაძაბულობაზე
SE-ის ძირითადი ღირებულებაა ის, რომ სხეულთან მუშაობა ხდება უსაფრთხოდ, ნელა და თანხმობით, ისე რომ არც retraumatization და არც გადატვირთვა არ ხდება.
NARM – NeuroAffective Relational Model (ᲚᲝᲣᲠᲔᲜᲡ ᲰᲔᲚᲔᲠᲘ)
განვითარებითი ტრავმისა და მიჯაჭვულობის დარღვევების ღრმა თერაპია.
თუ SE ძირითადად ნერვული სისტემის ინსტინქტურ და ფიზიოლოგიურ დონეზე მუშაობს, NARM ეძებს, სად წყდება ადამიანის კავშირი საკუთარ თავთან, ემოციებთან და სამყაროსთან.
NARM-ის თანახმად, ჩვენი განვითარების პერიოდში არსებობს ხუთი მნიშვნელოვანი საჭიროება:
კავშირი – სხეულთან და ურთიერთობებთან დაკავშირებულობა
Attunement – დაორგანიზება – საკუთარი საჭიროებების აღქმა და მიღება
ნდობა – სხვებთან უსაფრთხო დამოკიდებულება
ავტონომია – საკუთარი „კი“ და „არა“
სიყვარული და სექსუალობა – გულის გახსნა და სიახლოვის უნარი
როდესაც ეს საჭიროებები დროში ზიანდებიან, ადამიანი ქმნის გადარჩენის სტილებს, რომლებიც ბავშვობაში იცავს, მაგრამ ზრდასრულობაში ბლოკავს ურთიერთობებს, სიახლოვეს, თვითგამოხატვას და ემოციურ უსაფრთხოებას.
NARM-ᲘᲡ ᲛᲣᲨᲐᲝᲑᲘᲡ ᲞᲠᲘᲜᲪᲘᲞᲔᲑᲘ:
აქცენტი მხოლოდ წარსულზე არ არის — თერაპია ფოკუსირდება აქ და ახლაზე
ურთიერთობის ხარისხი არის მთავარი სამკურნალო ფაქტორი
სხეული და გონება ერთდროულად რეგულირდება
კლიენტი სწავლობს საკუთარი რეაქციების სინქრონული აღქმისა და დამუშავების უნარს
ტრავმის ინტერპრეტაციები იცვლება და ჩნდება ნათელი, მშვიდი თვითცნობიერება
NARM განსაკუთრებით ეფექტურია:
განვითარების ტრავმაზე
მიჯაჭვულობის დარღვევებზე
ემოციურ დისრეგულაციაზე
შიდა კრიტიკოსის დამთრგუნველ ხმაზე
ურთიერთობების სირთულეებზე
ავტონომიისა და საზღვრების დაკარგვაზე
NARM-ის მთავარი მიზანია ავსათენტურობის დაბრუნება — სხეულში, ემოციებში და ურთიერთობაში.
Primal Therapy / Primal Scream – ᲐᲠᲢᲣᲠ ᲘᲐᲜᲝᲕᲘᲡ ᲔᲛᲝᲪᲘᲣᲠᲘ ᲒᲐᲗᲐᲕᲘᲡᲣᲤᲚᲔᲑᲘᲡ ᲛᲝᲓᲔᲚᲘ
ადრეული ტკივილის განტვირთვა და ბუნებრივ ემოციურ იმპულსთან დაბრუნება.
Primal Therapy 1960-იანი წლებიდან მოყოლებული გახდა ძლიერი მოძრაობა ფსიქოთერაპიაში. მისი ავტორი, არტურ იანოვი, ამტკიცებდა:
ადამიანის ყველაზე ღრმა ტკივილი ის არის, რასაც ბავშვობაში ვერ გამოვხატავთ — და რაც ზრდასრულობაში ჩუმად მართავს ჩვენს ემოციებს, ურთიერთობას და ქცევებს.
Primal Therapy იღვრება იმ განცდაში, რომელსაც იანოვი „პრიმალურ ტკივილს“ უწოდებს:
ეს არის სხეულში ჩარჩენილი ზიზღი, შიში, სევდა ან ბრაზი, რომელიც არასოდეს ყოფილა გამოხატული.
Primal Therapy ᲒᲐᲜᲡᲐᲙᲣᲗᲠᲔᲑᲘᲗ ᲡᲞᲔᲪᲘᲐᲚᲘᲖᲔᲑᲣᲚᲘᲐ:
ადრეული ბავშვობის ემოციურ ტკივილზე
ჩახშობილ სევდაზე და ბრაზზე
შინაგან დაძაბულობაზე
ემოციურ numbness-ზე
იმ ადამიანებზე, ვინც „ ვერ გრძნობენ, მაგრამ იციან“
იანოვის აზრით:
„როცა ადამიანი გამოხატავს იმას, რაც მასში იყო დამარხული, იწყება ახალი ცხოვრება.“
ᲰᲘᲞᲜᲝ-ᲡᲘᲡᲢᲔᲛᲣᲠᲘ ᲓᲘᲐᲚᲝᲒᲘᲡ ᲡᲐᲛᲘ ᲔᲠᲗᲘᲐᲜᲘ ᲡᲐᲤᲣᲫᲕᲔᲚᲘ
პერლსის უშუალობა, როჯერსის ჰუმანიზმი და ერიქსონის შემოქმედებითი არაცნობიერი ერთ სივრცეში ქმნიან სისტემური დიალოგს, რომელიც:
1. ხსნის სხეულის და ემოციის დაბლოკილ ადგილებს
(გეშტალტის ძალა — შეგრძნების და დასრულების)
2. ქმნის უპირობო უსაფრთხოებას, სადაც ადამიანი ნელ-ნელა დნება
(როჯერსის ემპათია და მიღება)
3. ააქტიურებს შინაგან სიბრძნესა და გამოსავლის ძარღვს
(ერიქსონის ტრანსი და მეტაფორები)
ეს სამეული ქმნის განწყობას, სადაც ცვლილება აღარ არის ძალდატანება —
ის ხდება ბუნებრივად, როგორც წყლის დენა იქ, სადაც სივრცე გაიწმინდა.
ᲡᲐᲛᲘ ᲫᲐᲚᲘᲡ ᲔᲠᲗᲝᲑᲚᲘᲝᲑᲐ – ᲘᲜᲢᲔᲒᲠᲘᲠᲔᲑᲣᲚᲘ ᲮᲔᲓᲕᲐ
ამ სამი მეთოდის ერთად გამოყენება თანამედროვე ტრავმათერაპიის ძლიერი საფუძველია.
SE აღადგენს ნერვულ სისტემას.
NARM აღადგენს კავშირს, ავტონომიას და მიჯაჭვულობას.
Primal Therapy ათავისუფლებს ჩახშობილ ტკივილს ემოციური გამოხატვის გზით.
მათ ერთად შეუძლიათ გაანეიტრალონ ტრავმის შემდეგი ასპექტები:
ინტეგრირებული მიდგომა უძლიერესი ეფექტია, როცა ადამიანს სურს:
განთავისუფლება სხეულში ჩარჩენილი ენერგიისგან
უფრო ღრმა ემოციური წვდომა
შინაგანი კრიტიკოსის განეიტრალება
ჯანსაღი საზღვრები
ნერვული სისტემის მოქნილობა
წვდომა საკუთარი ბუნებრივი ძალის, ემოციური სიმდიდრისა და ავთენტურობისკენ
ᲓᲐᲡᲙᲕᲜᲐ - ᲡᲐᲛᲙᲣᲠᲜᲐᲚᲝ ᲒᲖᲔᲑᲘ, ᲠᲝᲛᲚᲔᲑᲘᲪ ᲔᲠᲗᲛᲐᲜᲔᲗᲡ ᲐᲕᲡᲔᲑᲔᲜ
Somatic Experiencing® გვასწავლის, რომ ტრავმა არის ენერგია, რომელიც უნდა გათავისუფლდეს.
NARM გვასწავლის, რომ ავთენტურობა ბრუნდება მაშინ, როცა კავშირი აღდგება.
Primal Therapy გვასწავლის, რომ ემოციის გამოხატვა არის შინაგანი ძალის დაბრუნება.
სამივე ერთად ქმნის ერთიან გზას:
სხეული – გრძნობა – კავშირი – გამოხატვა
ეს არის ციკლი, რომელიც ადამიანს უბრუნებს სიცოცხლისუნარიანობას და წვდომას საკუთარ ღრმა „მე“-თან.